Dronken seks,
kan dat nog?

Maar ze zei toch geen nee? Waarom toestemming meer is dan het uitblijven van verzet

“Maar ze heeft toch geen nee gezegd?” In zedenzaken is dit een vraag die regelmatig wordt gesteld. Toch betekent het uitblijven van een duidelijk “nee” niet automatisch dat er sprake was van toestemming.

Artikel 138 van het nieuwe Strafwetboek bepaalt dat verkrachting elke opzettelijk gestelde daad is die bestaat of mede bestaat uit een seksuele penetratie van welke aard en met welk middel ook, gepleegd op een persoon of met behulp van een persoon die daar niet in toestemt.

Toestemming vormt dus een essentieel element bij de beoordeling van het strafbaar karakter van de feiten en veronderstelt dat deze uit vrije wil is gegeven. Dit wordt beoordeeld in het licht van de omstandigheden van de zaak. Toestemming kan niet worden afgeleid uit de loutere onstentenis van verweer van het slachtoffer. De toestemming kan worden ingetrokken op elk ogenblik voor of tijdens de seksuele handeling.  

Toestemming is er niet wanneer de seksuele handeling is gepleegd door gebruik te maken van de kwetsbare toestand van het slachtoffer ten gevolge van onder meer angst, invloed van alcohol, verdovende middelen, psychotrope stoffen of enige andere substantiemet een soortgelijke uitwerking, een ziekte of een handicapsituatie, waardoor de vrije wil is aangetast.

Toestemming is er in ieder geval niet indien de seksuele handeling het gevolg is van een bedreiging, fysiek of psychisch geweld, dwang, verrassing, list of van enige andere strafbare gedraging.

Toestemming is er in ieder geval niet wanneer de seksuele handeling is gepleegd ten nadele van een bewusteloos of slapend slachtoffer.

Uit een gebrek aan duidelijke– woordelijke of fysieke – afwijzing of verzet kan geen impliciete toestemming of vrije wil worden afgeleid.

Maar hoe beoordeel je die toestemming?

Daarbij is het belangrijk om te beseffen dat niet iedereen op een bedreigende of ingrijpende situatie reageert door zich fysiek te verzetten. Sommige personen reageren bijvoorbeeld met een zogenaamde freeze-reactie. Zij kunnen als gevolg van angst of acute stress als het ware “bevriezen” en niet meer in staat zijn om te reageren of zich te verzetten. Dat gebrek aan zichtbaar verzet betekent echter niet dater toestemming was. Anderen reageren net door zich actief te verzetten, de zogenaamde fight-reactie. Ook dit is een automatische overlevingsreactie van het lichaam bij angst of gevaar.

De afwezigheid van verzet is dus niet hetzelfde als toestemming. Of iemand daadwerkelijk heeft ingestemd meteen seksuele handeling, moet worden beoordeeld aan de hand van alle concrete omstandigheden van de zaak.

‍

Casusvoorbeeld

Stel, Pauline gaat na een avond uit mee naar het appartement van een man die ze die avond heeft leren kennen. Ze hebben gekust en Pauline is aanvankelijk meegegaan naar zijn slaapkamer. Wanneer hij verder wil gaan, verstijft Pauline. Ze zegt niets, duwt hem niet weg en blijft stil liggen. De man gaat ervan uit dat ze geen bezwaar heeft en zet de seksuele handelingen voort.

Kan uit het feit dat Pauline geen “nee” zegt of zich niet verzet, worden afgeleid dat zij toestemming gaf?

Nee. Het ontbreken van een uitdrukkelijke afwijzing of fysiek verzet betekent op zichzelf niet dat er toestemming was. De vraag is of Pauline daadwerkelijk en uit vrije wil heeft ingestemd met de seksuele handelingen. Dat moet worden beoordeeld aan de hand van alle concrete omstandigheden van de zaak.

‍

Toestemming en zedenzaken

Zedenzaken zijn vaak complexen spelen zich niet zelden af zonder getuigen of ander objectief bewijs. Verklaringen van de betrokkenen kunnen daarom een belangrijke rol spelen. Ook berichten, camerabeelden, medische vaststellingen en andere elementen kunnen relevant zijn voor de beoordeling van het dossier.

Wie als slachtoffer, verdachte of getuige wordt geconfronteerd met een zedenzaak, doet er dan ook goed aan zich tijdig juridisch te laten adviseren en bijstaan.

Heeft u vragen over een zedenzaak of bent u op zoek naar een gespecialiseerde zedenadvocaat? Neem dan vandaag nog contact met ons op.

‍

Zie ook de aflevering van Studio Z op spotify over dit onderwerp: https://open.spotify.com/episode/1PDD5qVdnxcPYXe5DVfKW0

‍