Hendrik Vandekerckhove over bemiddelingsteam Politie Antwerpen en demonstratierecht

Op 27 oktober 2026 heeft Politie Antwerpen de 25ste verjaardag van het departement Diversiteit en Inclusie gevierd. Tijdens dat evenement werden toespraken gegeven door, onder andere, de burgemeester van Antwerpen en de korpschef van Politie Antwerpen. Nadien vonden twee paneldebatten plaats. 

Het eerste paneldebat had betrekking op het ontstaan en de werking van het departement Diversiteit en Inclusie. Tijdens het tweede paneldebat werd dan weer gefocust op het bemiddelingsteam, dat onderdeel uitmaakt van het departement Diversiteit en Inclusie. Hendrik Vandekerckhove mocht aan dat debat deelnemen als vertegenwoordiger van de Liga voor Mensenrechten. Daarnaast maakten ook het hoofd van het bemiddelingsteam, de korpschef van Politie Sint-Niklaas (in een vorig leven de gold commander binnen de politie van Antwerpen) en twee agenten van de Rotterdamse politie deel uit van het panel. 

De rol die Hendrik binnen het panel vervulde was duidelijk; aan hem werd immers gevraagd een kritische noot te plaatsen bij de vele verwezenlijkingen van het bemiddelingsteam. Op zich is dat niet zo'n eenvoudige taak gebleken, mede omdat zowel Hendrik persoonlijk als de Liga voor Mensenrechten voorvechters zijn van het voeren van en open staan voor een dialoog en het bemiddelingsteam gestoeld is op exact hetzelfde principe. Kritisch zijn betreffende die basis was bijgevolg geen eenvoudige opdracht. 

Toch zijn er altijd en overal verbeteringen mogelijk, ook wanneer er een akkoord bestaat op vlak van fundamentele principes. In dit opzicht kan bijvoorbeeld vastgesteld worden dat de maatschappij steeds meer kennis heeft van de juridische aspecten die bij het leven komen kijken, zij het dat die kennis soms via AI-tools verworven wordt en dus niet steeds juist is. Zo weten protesteerders bijvoorbeeld steeds beter welke rechten hen toekomen wanneer zij vreedzaam protesteren. Op zich is dat geen slechte evolutie - laat dat duidelijk zijn - maar het is wel een element waar het bemiddelingsteam nog niet voldoende op inspeelt. 

Dat is des te duidelijker wanneer de politie, zoals tijdens de Palestina-protesten in Antwerpen, gevraagd worden om bepaalde bestuurlijke beslissingen uit te voeren dan wel te handhaven. In die omstandigheden wordt het aanwezige bemiddelingsteam steeds vaker geconfronteerd met protesteerders die de juridische geldigheid van die beslissingen betwisten, om vervolgens hun rechten - in weerwil van de bestuurlijke beslissingen - uit te oefenen. 

Het Europees Hof voor de Rechten van de Mens heeft namelijk geoordeeld (i) dat protesten, ook al zijn ze niet aangevraagd of ook al houden de protesteerden zich niet aan de vooropgestelde regels, getolereerd moeten worden, zolang ze vreedzaam verlopen en (ii) dat de locatie van protesten een essentieel (en dus te beschermen) onderdeel kan uitmaken van het protest. De bestuurlijke beslissingen en regels in Antwerpen, waaronder de regel dat er niet geprotesteerd mag worden op de Grote Markt, leven uiteraard op gespannen voet met de algemene regels die bepaald zijn door het Europees Hof. 

Het is dat juridisch spanningsveld waaromtrent het bemiddelingsteam nog niet echt een dialoog voert. In tegendeel, in die omstandigheden zal het bemiddelingsteam vooral de contouren van de bestuurlijke beslissing meedelen, zonder al te zeer een dialoog aan te gaan over de legitimiteit van die contouren en dat terwijl er wel degelijk ook juridische argumenten gemaakt kunnen worden (voor zover er sprake is van een ordeverstoring van een zekere duur en ernst). 

Tegelijkertijd merkt de politie dan op dat zij - los van de bestuurlijke beslissingen - graag zo veel mogelijk risico's willen vermijden. Het is vooral in dat opzicht dat de Grote Markt voor hen off limits is, gelet op de vele straten die er op uitkomen en die maken dat - als het protest grimmig zou worden - er moeilijker ingegrepen kan worden. Het is niet voor niets dat één van de kernwaarden van de Antwerpse politie 'pragmatisme' is. 

Maar ook die kernwaarde leeft, in sommige gevallen dus, op gespannen voet met wat juridisch toegelaten moet worden, zeker zolang er nog geen sprake is van een grimmige sfeer. Interessant in dit opzicht zijn de ervaringen van de Rotterdamse politie, waar er geen aanvraagprocedures doorlopen moeten worden in het kader van protesten en waar er meer ad hoc ingegrepen wordt wanneer het misloopt, zoals het Europees Hof het vooropstelt. De politie in Rotterdam heeft, om escalaties te vermijden, ook een bemiddelingsteam in het leven geroepen, zij het slechts een drietal jaar geleden. 

Mogelijks kan (het bemiddelingsteam van) de Politie Antwerpen (zonder hen te willen vereenzelvigen met de Stad Antwerpen) nog iets leren van hun jongere, Rotterdamse broertje. Al moet tegelijkertijd gezegd worden dat er ook bijzonder veel succesvolle (én juridisch correcte) verhalen aangehaald kunnen worden waar het bemiddelingsteam, omwille van de nauwe banden met de vele gemeenschappen in de Stad Antwerpen, grote evenementen en protesten in goede banen heeft kunnen leiden, zonder escalaties.

Als het goed is, moet het ook gezegd worden!