Voyeurisme in beeld: wat is strafbaar en wat zijn de gevolgen?

Voyeurisme kwam deze week opnieuw nadrukkelijk in de actualiteit. Er loopt momenteel een gerechtelijk onderzoek naar een spoedarts die ervan wordt verdacht heimelijk beelden te hebben gemaakt in de kamer van zijn ex-partner. De man werd door de onderzoeksrechter aangehouden op verdenking van voyeurisme. Het onderzoek moet verder uitwijzen wat er precies is gebeurd.

De zaak illustreert hoe ingrijpend heimelijk filmen kan zijn, maar roept ook juridische vragen op. Wanneer is er precies sprake van voyeurisme? Welke gedragingen zijn strafbaar en wat betekent zo'n onderzoek voor zowel slachtoffers als verdachten?

Wanneer is er sprake van voyeurisme?

Artikel 135 van het Strafwetboek omschrijft voyeurisme als het opzettelijk observeren van een persoon of het maken van een beeld- of geluidsopname zonder diens toestemming of medeweten, terwijl die persoon ontbloot is of een expliciete seksuele handeling stelt en zich in omstandigheden bevindt waarin hij of zij redelijkerwijs mag verwachten beschutte zijn voor ongewenste blikken.

De meest klassieke voorbeelden spreken wellicht het meest tot de verbeelding. Denk aan iemand die een verborgen camera plaatst in een badkamer, slaapkamer of kleedkamer of door een opening gluurt naar iemand die zich aan het omkleden is.

Voyeurisme is evenwel ruimer dan deze klassieke situaties. Ook wie zijn of haar bedpartner tijdens seksuele handelingen heimelijk filmt of fotografeert maakt zich schuldig aan voyeurisme.

Ook upskirting, waarbij onder iemands rok of kleding wordt gefilmd en downblousing, waarbij van bovenaf in de kleding wordt gefilmd, kunnen voyeurisme uitmaken. Daarvoor is niet vereist dat iemand volledig naakt in beeld komt. Zelfs wanneer bijvoorbeeld enkel het ondergoed zichtbaar is, kan er sprake zijn van voyeurisme. Wie een (korte) rok of laag uitgesneden kleding draagt, mag er redelijkerwijs op vertrouwen dat anderen niet heimelijk onder of in die kleding filmen.

Omgekeerd is niet iedere toevallige confrontatie met een ontblote persoon strafbaar. Wie bijvoorbeeld per ongeluk iemand ziet die zich aan het omkleden is, pleegt daardoor nog geen voyeurisme.

Het slachtoffer hoeft bovendien niet herkenbaar in beeld te komen.

Verborgen camera's en nieuwe technologie

Waar voyeurisme vroeger vooral deed denken aan iemand die door eengaatje in een kleedkamer of badkamer gluurde, heeft technologie de mogelijkheden sterk uitgebreid.

Verborgen camera's kunnen vandaag worden verwerkt in alledaagse voorwerpen, terwijl smartphones toelaten vrijwel ongemerkt beelden te maken. Ook het heimelijk bekijken van iemand via een verborgen camera kan onder de strafbaarstelling vallen.

De wetgever heeft de strafbaarstelling daarom bewust technologieneutraalgeformuleerd. De wet is niet gekoppeld aan een bepaalde camera, techniek ofwijze van opname, zodat ook nieuwe technologische toepassingen onder voyeurismekunnen vallen wanneer aan de wettelijke voorwaarden is voldaan.

Waarom pleegt iemand voyeurisme?

De redenen achter voyeuristisch gedrag kunnen sterk verschillen. Bij sommige plegers kadert het gedrag binnen een seksuele problematiek, waarbij het heimelijk observeren of filmen zelf een bron van seksuele opwinding vormt. In bepaalde gevallen kan daarbij sprake zijn van een voyeuristische parafiele stoornis en kan het gedrag een terugkerend of dwangmatig karakter aannemen.

Bij anderen is van een dergelijke onderliggende stoornis geen sprake.Voyeuristisch gedrag kan ook voortkomen uit nieuwsgierigheid, impulsiviteit ofde spanning en kick die gepaard gaan met het overschrijden van een grens zondermedeweten van het slachtoffer.

Niet iedere persoon die voyeuristische feiten pleegt, heeft dus een parafiele stoornis. Of daarvan sprake is, vereist een professionele beoordeling. Voor de strafbaarheid is een dergelijke diagnose bovendien niet vereist.

De impact op slachtoffers

Voor slachtoffers gaat voyeurisme vaak veel verder dan het bestaan van een foto of filmpje. Het raakt rechtstreeks aan hun seksuele intimiteit en aan het gevoel dat zij op bepaalde plaatsen of tijdens intieme momenten, waar zij dat redelijkerwijs mogen verwachten, ongestoord en ongezien kunnen zijn.

De ontdekking van een verborgen camera in een slaapkamer, badkamer of kleedkamer kan dat gevoel van privacy en veiligheid ernstig aantasten. Hetzelfde geldt wanneer iemand ontdekt dat een partner of seksuele partner zonder toestemming beelden heeft gemaakt tijdens seksuele betrekkingen. Dat kan bijzonder ingrijpend zijn, juist omdat de opname plaatsvond op een moment van intimiteit en vertrouwen.

Daar komt vaak een sterk gevoel van controleverlies bij. Slachtoffers weten niet altijd wat precies werd opgenomen, hoelang dit gebeurde, wie de beelden heeft gezien en of ze werden bewaard of verder verspreid. Die onzekerheid kan de impact van de feiten nog versterken.

Het feit dat er geen fysiek contact plaatsvindt tussen dader en slachtoffer betekent dan ook niet dat de impact op het slachtoffer daarom minder groot is.

Slachtoffer of verdacht van voyeurisme?

Voyeurisme wordt bestraft met een straf van niveau 3. Zowel voorslachtoffers als voor personen die ervan worden verdacht, kunnen de gevolgen van een strafonderzoek aanzienlijk zijn.

Voor slachtoffers kunnen vragen rijzen over hun rechten tijdens het onderzoek, het lot van gemaakte beelden en een eventuele schadevergoeding.

Voor verdachten is het belangrijk dat nauwkeurig wordt onderzocht welke gedragingen precies worden verweten, in welke omstandigheden deze plaatsvonden en of aan alle wettelijke voorwaarden van voyeurisme is voldaan.

In beide gevallen kan gespecialiseerde juridische bijstand helpen om de eigen positie te kennen en de juiste stappen te zetten tijdens het strafonderzoek en de verdere procedure.

Bent u betrokken bij een procedure rond voyeurisme en wil u zich laten bijstaan door een gespecialiseerde advocaat? Neem dan in alle vertrouwelijkheid contact op met één van onze advocaten gespecialiseerd in het seksueel strafrecht. Wij helpen u graag.

‍