Ondernemingsstrafrecht

Ondernemingsstrafrecht: de strafrechtelijke aansprakelijkheid van de onderneming

Sinds 1999 kunnen ook rechtspersonen in België strafrechtelijk aansprakelijk worden gesteld. Een onderneming kan dus worden vervolgd en veroordeeld voor strafbare feiten die zijn gepleegd in het kader van haar activiteiten of in haar belang. Die strafrechtelijke aansprakelijkheid kan bovendien samengaan met deze van een bestuurder. 

Als u leidinggevende, bestuurder, zaakvoerder of verantwoordelijke bent van een vennootschap waarnaar een strafrechtelijk onderzoek loopt, is het belangrijk om snel een advocaat te raadplegen die gespecialiseerd is in het ondernemingsstrafrecht.

Wat is het ondernemingsstrafrecht?

Het ondernemingsstrafrecht omvat de regels die van toepassing zijn op strafbare feiten die worden gepleegd in een economische, commerciële of ondernemerscontext. Het ondernemingsstrafrecht heeft dus voornamelijk betrekking op de strafrechtelijke aansprakelijkheid van ondernemingen, vennootschappen en, onder bepaalde omstandigheden, hun leidinggevenden en bestuurders.

Een onderneming kan worden vervolgd voor klassieke strafbare feiten zoals misbruik van vertrouwen, diefstal, valsheid in geschrifte en gebruik van valse documenten, maar ook voor strafbare feiten die specifiek verband houden met de bedrijfsvoering.

Andere strafbare feiten houden meer rechtstreeks verband met de bedrijfsactiviteiten van een onderneming. Dit geldt met name voor misbruik van bedrijfsgoederen, strafbare feiten in verband met overheidsopdrachten of bepaalde strafbare feiten op het gebied van faillissementen.

Bovendien leidt de toename van de regelgeving die op ondernemingen van toepassing is tot meer strafbaarstellingen. De regels op het gebied van huisvesting, arbeidsrecht, voedselveiligheid, milieu of consumentenbescherming kunnen onder bepaalde omstandigheden aanleiding geven tot strafrechtelijke veroordelingen. 

Een misdrijf toerekenbaar aan de vennootschap

De strafrechtelijke aansprakelijkheid van een onderneming veronderstelt dat het strafbare feit aan haar kan worden toegerekend.

Een onderneming vervolgd worden wanneer het strafbare feit voor haar rekening is gepleegd of in het kader van de verwezenlijking van haar doel of belangen.

De rechter moet dus het verband tussen het strafbare feit en de activiteit van de rechtspersoon onderzoeken. In veel zaken is het ook noodzakelijk om de interne werking van de onderneming te analyseren, met name haar beleid, procedures en controlemechanismen. Het al dan niet bestaan van preventie- en controlemaatregelen kan een belangrijke rol spelen bij de beoordeling van de strafrechtelijke aansprakelijkheid van de rechtspersoon.

Misdrijven in de ondernemingscontext

Misbruik van vennootschapsgoederen

Misbruik van vennootschapsgoederen heeft betrekking op de situatie waarineen bestuurder, leidinggevende of zaakvoerder, direct of indirect, de goederen of het krediet van de rechtspersoon voor persoonlijke doeleinden gebruikt.

Het strafbare feit veronderstelt met name dat de dader weet dat dit gebruikde vermogensbelangen van de rechtspersoon, haar schuldeisers of haar vennoten aanzienlijk kan schaden.

Het begrip misbruik van vennootschapsgoederen moet ruim worden opgevat. Het misbruik kan betrekking hebben op goederen die eigendom zijn van de onderneming, het personeel van de onderneming, een merk, het klantenbestand, de kredietwaardigheid van de onderneming en andere middelen die eigendom zijn van of ter beschikking zijn gesteld aan de onderneming.

Het is niet noodzakelijkerwijs vereist dat het gebruik definitief is. Onder bepaalde omstandigheden kan ook tijdelijk gebruik of het in bezit houden van bepaalde goederen in aanmerking worden genomen.

De aantasting van vermogensbelangen moet een zekere omvang hebben. Eenl outer symbolische of minimale schade volstaat dus niet noodzakelijkerwijs om het strafbare feit te kwalificeren. De beoordeling van de significantie van de schade hangt met name af van de financiële situatie, de activiteiten en deactiva van de betrokken vennootschap. Het is aan de rechter dit te beoordelen.

Misbruik van vennootschapsgoederen veronderstelt ook een bedrieglijk opzet: men moet de belangen van de vennootschap willen schaden. Een louter twijfelachtige managementbeslissing, een onregelmatige uitgave of een commerciële transactie die nadelig blijkt te zijn voor de onderneming, volstaat niet automatisch om een strafbaar feit vast te stellen. De correcte weergave van de feiten is dus belangrijk: een advocaat adviseert u de relevante gegevens mee te delen en de nodige klaarheid te scheppen.

Misbruik van vennootschapsgoederen wordt bestraft met een straf van niveau 2, evenals tot maatregelen zoals verbeurdverklaring en bepaalde ontzeggingen van rechten.

Belemmering of verstoring van de vrijheid van opbod of inschrijving

Artikel 541 Strafwetboek beteugelt het bedrieglijk beperken van de oproep tot mededingen of het vertekenen van mededingingsvoorwaarden, door middel van geweld, bedreiging of een andere bedrieglijk middel.

Het is aan de rechter om te beoordelen of zulks aan de orde was. Deze mag zich hiervoor baseren op alle feitelijke gegevens. Juridische bijstand, met aandacht voor de precieze omstandigheden van de zaak, is dus aanbevolen.

Het misdrijf wordt bestraft met een straf van niveau 2.

Bedrieglijk gebruik en onthulling van fabricatiegeheim

De wetgever beschermt de intellectuele eigendom. Wanneer fabricatiegeheimen, waar men kennis door heeft door het uitvoeren van het beroep, gedeeld worden, stelt men zich bloot aan strafrechtelijke aansprakelijkheid.

 De dader wordt gestraft met een straf van niveau 2. De benadeelde onderneming kan een schadevergoeding vragen.

De wetgever bestraft niet alleen het verhullen, maar ook degene die het fabricatiegeheim ontvangt en/of gebruikt. Ook hier wordt een straf van niveau 2 bepaald. Ook deze dader kan veroordeeld worden tot een schadevergoeding. 

Private omkoping

Private passieve omkoping bestaat wanneer de bestuurder of zaakvoerder vaneen rechtspersoon (of een aangestelde van de rechtspersoon) rechtstreeks of onrechtstreeks, voor zichzelf of voor een derde, een aanbod, belofte, of voordeel ontvangt of aanneemt en als gevolg hiervan een handeling in het kader van zijn functie verricht of nalaat te verrichten en dit zonder machtiging van de raad van bestuur of de algemene vergadering.

Actieve private omkoping bestaat uit het voorstellen aan een bestuurder ofzaakvoerder een dergelijke handeling uit te voeren, met het oog op eenvoordeel, en dit zonder machtiging van de raad van bestuur.

Beide misdrijven, in de volksmond 'corruptie' genoemd, worden bestraft met een straf van niveau 2.

Omkoping kan ook gebeuren in de publieke sector, in dat geval is er sprake van publieke omkoping.

Straffen eigen aan de rechtspersonen

Het nieuwe Strafwetboek voorziet in een reeks straffen die zijn afgestemd op rechtspersonen. Het doel is rekening te houden met het bijzondere karakter vaneen onderneming, die uiteraard niet op dezelfde manier kan worden bestraft als een natuurlijke persoon.

De dienstverleningsstraf

De dienstverleningsstraf is een geldbedrag waarmee een rechtspersoon op de door de rechter vastgestelde wijze een bijdrage kan leveren aan de samenleving.

Deze straf komt in zekere mate overeen met de werkstraf die voor natuurlijke personen geldt. Een dienstverleningsstraf is interessant, nu deze niet op het strafregister vermeld wordt. Zulks kan relevant zijn in latere aanbestedingsprocedures, of bij latere overnames van de vennootschap.

Verbod een activiteit die deel uitmaakt van het voorwerp uit te oefenen

De rechter kan tevens, onder de bij wet vastgestelde voorwaarden, een rechtspersoon verbieden een activiteit uit te oefenen die deel uitmaakt van haar maatschappelijk doel.

Dit verbod kan worden opgelegd voor een periode van maximaal 10 jaar. Wijzigende omstandigheden kunnen ervoor zorgen dat dit verbod herzien wordt.

Het niet naleven van dit verbod kan op zichzelf weer nieuwe strafrechtelijkegevolgen hebben.

Uitnodiging tot verhoor

Indien u als bestuurder een uitnodiging tot verhoor ontvangt, is juridische bijstand essentieel. Immers wordt u uitgenodigd in een dubbele hoedanigheid; enerzijds vertegenwoordigt u de onderneming, anderzijds staan uw persoonlijke belangen op het spel. Een gedegen voorbereiding en ondersteuning bij het verhoor zijn daarom aangewezen. Een advocaat, gespecialiseerd in het ondernemingsstrafrecht, kan u bijstaan doorheen de hele procedure.

Veelgestelde vragen over het ondernemingsstrafrecht

Kunnen de onderneming en haar bestuurder gezamenlijk worden vervolgd?

Ja. De strafrechtelijke aansprakelijkheid van de rechtspersoon sluit de strafrechtelijke aansprakelijkheid van de natuurlijke persoon die aan de feiten heeft deelgenomen niet noodzakelijkerwijs uit.

Een vennootschap en haar bestuurder, directeur of zaakvoerder kunnen dus,afhankelijk van de omstandigheden, in hetzelfde dossier worden vervolgd.

Waarom een advocaat in het ondernemingsstrafrecht inschakelen?

Een strafrechtelijk onderzoek tegen een onderneming kan aanzienlijke gevolgen hebben voor de onderneming en haar bestuurders. Zo kan een onderzoek een impact hebben op de reputatie van een onderneming. Door snel juridische stappen te ondernemen, kunnen de ten laste gelegde feiten worden geanalyseerd, de strafrechtelijke risico’s worden geïdentificeerd en een passende verdedigingsstrategie worden voorbereid.

Als uw onderneming of uzelf, in uw hoedanigheid van leidinggevende,bestuurder of zaakvoerder, te maken krijgt met een onderzoek of eenstrafrechtelijke vervolging, is het raadzaam om snel een advocaat te raadplegendie gespecialiseerd is in het ondernemingsstrafrecht.

‍