Polygraaf in strafzaken

Leugendetector of polygraaf in een strafzaak: doen of net niet?

Wordt u verdacht van een misdrijf en vraagt de politie of u een polygraaftest (‘leugendetector’) wilt afleggen? Dan is het belangrijk om voorafgaand aan de deelname juridisch advies bij een gespecialiseerde strafrechtadvocaat in te winnen. Hoewel een polygraaftest soms wordt voorgesteld als een manier om uw onschuld aan te tonen, is de realiteit veel complexer. Het is trouwens ook niet aan de verdachte om zijn of haar onschuld te bewijzen, want dat schendt het vermoeden van onschuld.

Bij Ampersand Advocaten begeleiden wij verdachten en slachtoffers tijdens het volledige strafonderzoek. Wij adviseren u over de mogelijke gevolgen van een polygraaftest en bekijken samen welke keuze in uw dossier het meest aangewezen is.

Wat is een polygraaf?

Een polygraaf, beter bekend als een leugendetector, is een toestel dat verschillende lichamelijke reacties registreert tijdens een verhoor. Zo worden onder meer uw hartslag, ademhaling, bloeddruk en transpiratie gemeten terwijl u vragen beantwoordt.

De benaming "leugendetector" is echter misleidend. Een polygraaf kan geen leugens vaststellen. Het toestel meet uitsluitend fysiologische reacties die mogelijk verband houden met stress of spanning. Vervolgens interpreteert een gespecialiseerde polygrafist deze gegevens.

Een verhoogde hartslag of meer transpiratie betekent dus niet automatisch dat iemand liegt.

Het gebruik van de polygraaf is in het Belgische strafrecht wettelijk geregeld in artikel 112duodecies Wetboek van strafvordering.

Hoe verloopt een polygraaftest?

Tijdens de test wordt u aangesloten op verschillende sensoren. Daarna krijgt u een reeks vragen, waaronder neutrale vragen en vragen die verband houden met het strafonderzoek.

Na afloop beoordeelt de polygrafist de geregistreerde gegevens. Het resultaat wordt doorgaans ingedeeld in één van drie categorieën:

· geloofwaardig;

· ongeloofwaardig;

· onbeslist.

Deze beoordeling is echter geen exacte wetenschap en blijft afhankelijk van de interpretatie van de geregistreerde lichamelijke reacties.

Wordt een leugendetector vaak gebruikt in zedenzaken?

Ja. Vooral in zedenzaken wordt geregeld een polygraaftest voorgesteld. Dat gebeurt voornamelijk in dossiers waarin weinig objectieve bewijzen beschikbaar zijn en het onderzoek grotendeels neerkomt op de verklaringen van de betrokken partijen.

Net in dergelijke emotioneel geladen dossiers is voorzichtigheid aangewezen. Verdachten ervaren vaak veel stress tijdens een strafonderzoek. Die spanning kan perfect worden veroorzaakt door angst om ten onrechte veroordeeld te worden en niet noodzakelijk doordat iemand onwaarheden vertelt.

Hoe betrouwbaar is een polygraaftest?

De betrouwbaarheid van de polygraaf blijft al jarenlang onderwerp van wetenschappelijke discussie.

Internationale studies tonen aan dat een polygraaf geen sluitend onderscheid kan maken tussen iemand die liegt en iemand die de waarheid spreekt onder grote emotionele druk. Wetenschappelijke publicaties wijzen bovendien op aanzienlijke foutenmarges.

Een bekend fenomeen is het zogenaamde Othello-effect. Daarbij worden de lichamelijke reacties van een eerlijke persoon die bang is om niet geloofd te worden, verward met de reacties van iemand die bewust liegt. Zeker in ernstige strafzaken, waar veel op het spel staat, kan dit een belangrijke rol spelen.

Daarom kan een polygraaftest nooit met zekerheid aantonen dat iemand schuldig of net onschuldig is. De uitslag van de test kan dan ook uitsluitend gebruikt worden als ondersteunend bewijs.

Kan een negatieve polygraaftest uw strafzaak schaden?

Hoewel de wet bepaalt dat de resultaten van een polygraaftest geen hoofdbewijs vormen, mogen zij wel als ondersteunend element naast andere bewijsmiddelen worden gebruikt. De uitslag van de polygraaf kwalificeert dus als steunbewijs.

In de praktijk kan een ongunstige test een aanzienlijke impact hebben op het verdere verloop van het onderzoek. Ze kan aanleiding geven tot bijkomende verhoren, extra onderzoeksdaden of een kritische beoordeling van uw verklaringen.

Bovendien bestaat het risico dat een negatief testresultaat onbewust een invloed uitoefent op de perceptie van onderzoekers of rechters. Daarom is het essentieel om vooraf de mogelijke gevolgen zorgvuldig af te wegen en te bespreken met een gespecialiseerde strafrechtadvocaat.

Bent u verplicht een leugendetector af te leggen?

Nee.

Een polygraaftest gebeurt uitsluitend op vrijwillige basis. Niemand kan worden verplicht om eraan deel te nemen.

Ook wanneer u tijdens de test beslist om deze stop te zetten, mag dat geen juridische sancties of nadelige rechtsgevolgen met zich meebrengen. Uw recht om niet mee te werken vloeit voort uit fundamentele beginselen van het strafproces, waaronder het verbod op zelfincriminatie.

Heeft u recht op bijstand door een advocaat?

Ja. Wanneer een polygraaftest wordt voorgesteld, hebt u het recht om u vooraf door een strafrechtadvocaat te laten adviseren en uw advocaat mag ook mee aanwezig zijn tijdens de test. Uw advocaat kan u informeren over de procedure, de mogelijke risico's en uw rechten.

Een doordachte beslissing is belangrijk. Wat in het ene dossier een verdedigingsstrategie kan zijn, kan in een ander dossier net nadelige gevolgen hebben. Bij Ampersand geven wij u advies op maat.

Moet u deelnemen aan een polygraaftest?

Er bestaat geen standaardantwoord op deze vraag. Of deelname verstandig is, hangt af van de concrete omstandigheden van uw strafdossier. Het is daarom af te raden om onmiddellijk toestemming te geven zonder eerst juridisch advies in te winnen. Wij bekijken samen met u of deelname al dan niet aangewezen is.

Bijstand door Ampersand Advocaten

Wordt u uitgenodigd voor een polygraaftest of bent u verdacht in een strafonderzoek? De gespecialiseerde strafrechtadvocaten van Ampersand Advocaten hebben ruime ervaring in complexe strafzaken en zedenzaken. Wij analyseren uw dossier, leggen de voor- en nadelen van een polygraaftest helder uit en begeleiden u tijdens het volledige strafproces.

Een goed geïnformeerde beslissing kan van groot belang zijn voor de verdere afloop van uw dossier.

Veelgestelde vragen

Is een leugendetector hetzelfde als een polygraaf?

Ja. De termen worden door elkaar gebruikt. Technisch gezien meet een polygraaf echter uitsluitend lichamelijke reacties en geen leugens, waardoor de polygraaf een meer correcte benaming is.

Kan ik weigeren een polygraaftest af te leggen?

Ja. Deelname is volledig vrijwillig en u mag niet worden verplicht om de test af te leggen. De rechtbank mag ook geen conclusies trekken uit een weigering.

Bewijst een positieve of negatieve test mijn schuld?

Nee. De resultaten van een polygraaftest vormen geen zelfstandig bewijs en moeten altijd samen met de overige bewijselementen worden beoordeeld.

Heb ik recht op een advocaat bij een polygraaftest?

Ja. Het is sterk aan te raden om vooraf juridisch advies in te winnen zodat u een weloverwogen beslissing kunt nemen.

‍