Arrestatie en aanhouding

Arrestatie en aanhouding: wat mag de politie en wat zijn uw rechten?

“U wordt gearresteerd.” Het zijn woorden die niemand verwacht te horen. Een arrestatie en de daaropvolgende vrijheidsbeneming kan bijzonder ingrijpend zijn. Op zo’n moment is het belangrijk om te weten wat uw rechten zijn en welke stappen u kunt ondernemen. De bijstand van een gespecialiseerd strafrechtadvocaat kan daarbij van groot belang zijn.

De procedure rond een arrestatie en voorlopige hechtenis is strikt geregeld. De politie, het openbaar ministerie, de onderzoeksrechter en de raadkamer hebben elk hun eigen bevoegdheden en de verdachte beschikt over verschillende belangrijke rechten.

Wat gebeurt er na een arrestatie? Hoelang mag de politie u vasthouden? Wanneer komt de onderzoeksrechter tussen? Wanneer wordt iemand in voorlopige hechtenis geplaatst? En hoe kan een strafrechtadvocaat u in deze verschillende fases bijstaan?

In het dagelijkse taalgebruik worden de begrippen arrestatie, aanhouding en voorlopige hechtenis vaak door elkaar gebruikt. Juridisch gaat het echter om verschillende fases en beslissingen. Hieronder leggen wij stap voor stap uit hoe de procedure verloopt en waarom gespecialiseerde juridische bijstand belangrijk kan zijn.

Arrestatie: wanneer mag de politie iemand van zijn vrijheid beroven?

Een arrestatie betekent dat iemand van zijn vrijheid wordt beroofd. De Wet betreffende de voorlopige hechtenis bepaalt onder welke omstandigheden dit kan gebeuren.

Bij een op heterdaad ontdekt misdrijf kan een persoon worden gearresteerd. Volgens artikel 1 van de Wet betreffende de voorlopige hechtenis mag de vrijheidsbeneming in dat geval maximaal 48 uur duren. De termijn begint te lopen vanaf het ogenblik waarop de betrokkene als gevolg van het optreden van de openbare macht niet langer vrij kan komen en gaan.

Ook buiten heterdaad kan een arrestatie plaatsvinden. Artikel 2 van de Wet betreffende de voorlopige hechtenis bepaalt dat een persoon tegen wie ernstige aanwijzingen van schuld aan een misdrijf bestaan, onder bepaalde voorwaarden ter beschikking van de rechter kan worden gesteld. Ook hier geldt een maximale termijn van 48 uur.

Die termijn van 48 uur is van groot belang. De betrokkene moet binnen deze termijn worden vrijgelaten of voor de bevoegde rechter worden gebracht. Een arrestatie betekent dus zeker niet dat de politie iemand onbeperkt kan vasthouden.

Welke rechten heeft u tijdens een arrestatie en verhoor?

Een persoon die van zijn vrijheid is benomen, beschikt over belangrijke rechten. Een van de belangrijkste is het recht op bijstand van een advocaat.

Artikel 2bis van de Wet betreffende de voorlopige hechtenis bepaalt dat een persoon die van zijn vrijheid is benomen, vanaf dat ogenblik en vóór het eerstvolgende verhoor het recht heeft om zonder onnodig uitstel vertrouwelijk overleg te plegen met een advocaat. In principe vindt dit overleg plaats vóór het verhoor. De wet voorziet bovendien in het recht op bijstand van een advocaat tijdens het verhoor.

Dit recht op bijstand van een gespecialiseerd strafrechtadvocaat is bijzonder belangrijk. De eerste verklaringen die tijdens een strafonderzoek worden afgelegd, kunnen immers een belangrijke rol spelen in het verdere verloop van de procedure.

Wat gebeurt er na de arrestatie?

Wanneer de vrijheidsbeneming verder moet gaan, kan de betrokkene worden voorgeleid voor de onderzoeksrechter. De onderzoeksrechter zal de betrokkene horen over de feiten waarvan hij wordt verdacht. Na deze ondervraging kan de onderzoeksrechter beslissen om de verdachte (onder voorwaarden) in vrijheid te stellen. Hij kan echter ook een bevel tot aanhouding afleveren. In dat laatste geval wordt dat betrokkene in voorlopige hechtenis geplaatst en dit in de gevangenis of onder elkentronisch toezicht.

Wanneer kan een bevel tot aanhouding worden uitgevaardigd?

De voorwaarden voor een bevel tot aanhouding zijn opgenomen in artikel 16 van de Wet betreffende de voorlopige hechtenis.

Een bevel tot aanhouding kan slechts worden verleend wanneer dit noodzakelijk is voor de openbare veiligheid en wanneer het betrokken feit voor de verdachte een straf van niveau 2 of een zwaardere straf tot gevolg kan hebben.

Bij bepaalde strafbare feiten moet bovendien sprake zijn van ernstige redenen om te vrezen dat de verdachte bijvoorbeeld:

· nieuwe strafbare feiten zou plegen;

· zich aan het optreden van het gerecht zou onttrekken;

· bewijzen zou proberen te laten verdwijnen; of

· zich met derden zou verstaan.

Deze wettelijke criteria spelen een belangrijke rol bij de beoordeling of een voorlopige hechtenis noodzakelijk is.

De eerste verschijning voor de raadkamer

Het bevel tot aanhouding van de onderzoeksrechter is slechts geldig voor een beperkte periode. Volgens artikel 21 van de Wet betreffende de voorlopige hechtenis is het bevel tot aanhouding maximaal vijf dagen geldig vanaf de tenuitvoerlegging ervan. Voor het verstrijken van deze termijn moet de raadkamer zich over de voorlopige hechtenis uitspreken. De raadkamer onderzoekt onder meer of de voorlopige hechtenis nog noodzakelijk is. De verdachte en zijn advocaat kunnen hun standpunt uiteenzetten en argumenteren waarom de voorlopige hechtenis moet worden opgeheven. De raadkamer kan vervolgens beslissen om de betrokkene vrij te laten, eventueel onder voorwaarden, of om de voorlopige hechtenis te handhaven, in de gevangenis of onder de modaliteit van het elektronisch toezicht.

Hoe lang kan de voorlopige hechtenis duren?

Wanneer de raadkamer beslist om de voorlopige hechtenis te handhaven, is deze beslissing in eerste instantie één maand geldig. Dit volgt uit artikel 21 van de Wet betreffende de voorlopige hechtenis.

Zolang het gerechtelijk onderzoek voortduurt en de voorlopige hechtenis niet wordt opgeheven, moet de raadkamer zich opnieuw over de handhaving ervan uitspreken. Een bevel tot aanhouding betekent dus niet dat iemand automatisch voor de volledige duur van het gerechtelijk onderzoek opgesloten blijft. De noodzakelijkheid van de voorlopige hechtenis moet op regelmatige tijdstippen opnieuw worden beoordeeld. Ook tijdens deze verdere verschijningen kan de verdediging argumenteren waarom een invrijheidstelling aangewezen is.

Niet akkoord met de beslissing van de raadkamer?

Wanneer de raadkamer beslist om de voorlopige hechtenis te handhaven, kan de verdachte daartegen hoger beroep instellen bij de kamer van inbeschuldigingstelling (KI). Volgens artikel 30 van de Wet betreffende de voorlopige hechtenis moet dit hoger beroep worden ingesteld binnen een bijzonder korte termijn van 24 uur vanaf de betekening van de beslissing.

De KI onderzoekt vervolgens de beslissing van de raadkamer. U kan van de KI een antwoord verwachten binnen de 15 dagen. Wanneer zij van oordeel is dat de voorlopige hechtenis moet worden voortgezet, blijft deze gehandhaafd overeenkomstig de wettelijke termijnen.

Tegen een beslissing van de KI is in bepaalde gevallen nog cassatieberoep mogelijk. Het Hof van Cassatie onderzoekt daarbij niet opnieuw de feiten zoals een gewone beroepsrechter dat doet, maar gaat na of de beslissing juridisch correct tot stand is

gekomen. Ook voor cassatieberoep inzake voorlopige hechtenis geldt een bijzonder korte termijn van 24 uur.

Kan de voorlopige hechtenis worden beëindigd?

De voorlopige hechtenis kan op verschillende momenten worden beëindigd.

De onderzoeksrechter kan het bevel tot aanhouding opheffen. Dit kan zowel vóór de eerste verschijning voor de raadkamer als tijdens het verdere verloop van het gerechtelijk onderzoek. Artikel 25 van de Wet betreffende de voorlopige hechtenis voorziet hiervoor uitdrukkelijk in een mogelijkheid. Ook de raadkamer kan beslissen om de verdachte in vrijheid te stellen. Daarnaast kan, zoals hierboven vermeld, een invrijheidstelling onder voorwaarden worden gevraagd.

Een belangrijk volgend moment komt wanneer het gerechtelijk onderzoek wordt afgesloten en de zaak aan de raadkamer wordt voorgelegd voor de regeling van de rechtspleging. De raadkamer beoordeelt op dat moment of er voldoende bezwaren zijn om de verdachte naar de bevoegde rechtbank te verwijzen. Zijn er onvoldoende bezwaren, dan kan de raadkamer beslissen tot buitenvervolgingstelling.

Een arrestatie betekent dus niet automatisch een veroordeling. Wie wordt gearresteerd of in voorlopige hechtenis wordt geplaatst, is daarmee nog niet veroordeeld.

Bent u gearresteerd of wordt u voor de onderzoeksrechter geleid?

Dan is de bijstand van een gespecialiseerd strafrechtadvocaat van groot belang. De eerste uren en dagen van een strafonderzoek kunnen bepalend zijn voor het verdere verloop van uw dossier. Een gespecialiseerd strafrechtadvocaat kan u bijstaan tijdens het verhoor, uw rechten bewaken en uw verdediging voorbereiden voor de onderzoeksrechter en de raadkamer.

Hebt u hieromtrent vragen? Neem dan vandaag nog contact met één van de strafrechtadvocaten van ampersand op. Wij bekijken graag samen met u welke juridische stappen mogelijk zijn.

‍