Strafuitvoeringsrecht

Strafuitvoeringsrecht

Iemand die in België een gevangenisstraf uitzit, hoeft niet per se de volledige duur van zijn of haar straf onafgebroken in de gevangenis door te brengen. De Wet betreffende de Externe Rechtspositie voorziet in diverse regelingen voor de tenuitvoerlegging van straffen die een geleidelijke re-integratie in de samenleving mogelijk maken.

Afhankelijk van de omstandigheden kan een veroordeelde onder meer in aanmerking komen voor een uitgaansvergunning, penitentiair verlof, beperkte detentie, elektronisch toezicht of voorwaardelijke invrijheidstelling. Voor veroordeelden die geen verblijfsrecht in België hebben, bestaat ook de mogelijkheid van de voorwaardelijke invrijheidstelling met het oog op verwijdering van het grondgebied. 

Elke regeling heeft zijn eigen doelstelling, procedure en voorwaarden. De beoordeling is met name gebaseerd op de resterende duur van de straf, de persoonlijke omstandigheden van de gedetineerde, het risico op recidive, het risico op ontduiking van de straf en de belangen van de slachtoffers.

Uitgaansvergunning ('UV') tijdens de gevangenisstraf

Een uitgaansvergunning geeft een gevangene de mogelijkheid om de gevangenis tijdelijk te verlaten. Deze toestemming kan verschillende doelen dienen. Het kan worden verleend om sociale, familiale, professionele, educatieve of juridische redenen, of om een ​​medisch onderzoek of medische behandeling te ondergaan.

Aan deze occassionele uitgaansvergunningen zijn geen specifieke tijdslimieten gebonden. In principe kunnen ze op elk moment tijdens de gevangenisstraf worden verleend.

Er bestaat ook een vorm van uitgaansvergunningen die specifiek bedoeld is om de voorbereiding op re-integratie te vergemakkelijken. Het stelt een gevangene bijvoorbeeld in staat om huisvesting, een baan, een dagbesteding of ondersteuning te zoeken met het oog op zijn of haar terugkeer in de samenleving. Dit type verlof mag wettelijk gezien niet eerder worden verleend dan twee jaar vóór de datum waarop de gevangene in aanmerking komt voor een voorwaardelijke invrijheidstelling.

De beoordeling richt zich met name op het risico dat de gedetineerde ontsnapt, verdere ernstige misdrijven pleegt of slachtoffers lastigvalt. Een uitgaansvergunning kan ook aan specifieke voorwaarden verbonden zijn.

Penitentiair verlof ('PV') als voorbereiding op de terugkeer

Penitentiair verlof biedt een gevangene meer vrijheid dan een simpele toestemming om de gevangenis te verlaten. Dit verlof heeft niet per se een duidelijk omschreven doel en geeft de gevangene meer vrijheid.om voor langere tijd buiten de gevangenis te verblijven, bijvoorbeeld bij zijn of haar familie.

Penitentiair verlof heeft echter niet alleen een familiale functie, maar fungeert ook als een belangrijke test ter voorbereiding op de re-integratie in de samenleving. De gevangene moet aantonen dat hij of zij in staat is om met de vrijheid om te gaan en zich te houden aan de voorwaarden die hem of haar buiten de gevangenis worden opgelegd.

In principe kan het verlof worden verleend vanaf één jaar vóór de datum waarop de gedetineerde in aanmerking komt voor een voorwaardelijke invrijheidstelling. Bovendien mogen er geen contra-indicaties zijn die niet onder specifieke voorwaarden kunnen worden weggenomen. Deze kunnen bijvoorbeeld bestaan ​​uit het risico op ontsnapping, recidive of het lastigvallen van slachtoffers.

Omwille van de overbevolking van de gevangenissen worden ook specifieke vormen van verlof verleend om de druk op de gevangenissen te verlichten.

Beperkte detentie ('BD') als tussenstap naar vrijheid

Bij beperkte detentie blijft de gevangene in de gevangenis, maar mag hij of zij de inrichting gedurende een groot deel van de dag verlaten voor werk, familiebezoek of opleiding, en om ondersteuning te ontvangen.

De gedetineerde kan bijvoorbeeld overdag werken, een training volgen, een afspraak hebben met een reclasseringsambtenaar of andere noodzakelijke activiteiten ondernemen. Deze regeling is bedoeld om de schadelijke gevolgen van detentie te beperken en een geleidelijke overgang naar het leven buiten de gevangenis te vergemakkelijken.

Een dag die in beperkte detentie wordt doorgebracht, telt als een dag gevangenisstraf en wordt daarom afgetrokken van de resterende straf. De gedetineerde kan in beperkte detentie worden geplaatst vanaf zes maanden vóór de datum waarop hij of zij in aanmerking komt voor een voorwaardelijke invrijheidstelling. 

De praktische uitvoering is gebaseerd op een programma en een uurroost. De justitieassistent speelt hierin een belangrijke rol. Het niet naleven van het uurrooster kan worden gemeld aan de bevoegde strafuitvoeringsrechter of strafuitvoeringsrechtbank, alsook aan het openbaar ministerie.

Elektronisch toezicht ('ET') met een enkelband

Bij elektronisch toezicht wordt de gevangenisstraf buiten de gevangenis uitgezeten met een enkelband. De veroordeelde verblijft op een opgegeven adres en moet zich aan een strikt schema houden, dat wordt gecontroleerd door middel van een enkelband.

Het programma houdt onder andere rekening met werk, opleiding, ondersteuning, afspraken met de reclasseringsambtenaar en noodzakelijke reizen. Vrije uren kunnen ook in het uurrooster worden opgenomen.

Ook bij elektronisch toezicht telt elke dag als een dag in detentie. Deze regeling kan daarom een ​​belangrijk alternatief zijn voor een langdurig verblijf in de gevangenis.

Elektronisch toezicht vereist echter een grondige praktische voorbereiding. Werktijden, reizen, gezinsleven en andere activiteiten moeten compatibel zijn met het vastgestelde uurrooster. Problemen die bijvoorbeeld verband houden met wisselende werktijden moeten tijdig worden gemeld en kunnen leiden tot aanpassing van het programma.

Voorwaardelijke invrijheidstelling ('VI')

De voorwaardelijke invrijheidstelling biedt de veroordeelde de grootste vrijheid van alle standaard manieren om een ​​straf uit te zitten. De veroordeelde verlaat de gevangenis en zit de rest van zijn straf buiten de gevangenis uit, maar moet zich tijdens een proeftijd aan bepaalde voorwaarden houden.

In tegenstelling tot beperkte detentie en elektronisch toezicht, betekent de voorwaardelijke invrijheidstelling dat de veroordeelde niet langer onderworpen is aan de beperkende voorwaarden die aan voormelde regelingen verbonden zijn. Het doel is een effectieve re-integratie in de samenleving, onder toezicht en begeleiding.

De voorwaardelijke invrijheidstelling betekent niet automatisch dat men vrijkomt zodra aan de wettelijk vastgestelde tijdsvoorwaarden is voldaan. Ook aan de andere wettelijke voorwaarden moet worden voldaan. In het bijzonder beoordeelt de strafuitvoeringsrechter of strafuitvoeringsrechtbank de risico's en de specifieke omstandigheden rond de re-integratie van de veroordeelde.

Een voorwaardelijke invrijheidstelling kan gepaard gaan met een proeftijd die minstens gelijk is aan de resterende duur van de straf en, afhankelijk van de lengte van de straf, langer kan zijn.

Voorlopige invrijheidstelling met het oog op verwijdering van het grondgebied ('VILO')

Voor bepaalde veroordeelden die geen verblijfsrecht in België hebben, bestaat een specifieke vorm van vrijlating: de voorlopige invrijheidstelling met het oog op verwijdering van het grondgebied.

Deze regeling dient een fundamenteel ander doel dan gewone voorwaardelijke vrijlating. De veroordeelde wordt vrijgelaten met het oog op zijn daadwerkelijke vertrek uit België.

Een belangrijk verschil is dat de veroordeelde niet per se een vast adres in België hoeft te hebben. Hij of zij moet het Belgische grondgebied daadwerkelijk verlaten en mag tijdens de proeftijd niet naar België terugkeren zonder te voldoen aan de regels voor inreis, verblijf of vestiging en zonder de vereiste voorafgaande toestemming.

Voor deze modaliteit gelden specifieke tegenaanwijzingen. Onder meer het risico op recidive, het lastigvallen van slachtoffers en de inspanningen om burgerlijke partijen te vergoeden kunnen worden onderzocht.

Bovendien moet een veroordeelde persoon officieel geïdentificeerd worden voordat deze vorm van vrijlating kan worden verleend. De rechtspraak van het Hof van Cassatie bevestigt deze eis.

In de praktijk kan een veroordeelde, ten aanzien van wie een uitzettingsbevel is uitgevaardigd en die over de benodigde reisdocumenten beschikt, kort voor de uitzetting worden overgebracht naar een gesloten detentiecentrum en vervolgens worden gerepatrieerd. De daadwerkelijke vrijlating vindt plaats bij aankomst in het land waarnaar hij of zij wordt uitgezet.

Gevolgen van de overbevolking

De specifieke inhoudelijke voorwaarden voor het in aanmerking komen voor een van deze strafuitvoeringsmodaliteiten zijn aangepast voor personen die veroordeeld zijn tot een gevangenisstraf van drie jaar of minder.

Het doel is om het verlenen van deze modaliteiten te vergemakkelijken, om zo de druk op de gevangenissen te verlichten.

Het bepalen van de meest geschikte wijze om de straf uit te voeren

De keuze tussen een uitgaansvergunning, penitentiair verlof, beperkte detentie, elektronisch toezicht en voorwaardelijke invrijheidstelling hangt sterk af van de omstandigheden van het individu.

Succesvolle re-integratie is in dit opzicht essentieel. Werk, huisvesting, familiebanden, ondersteuning, opleiding, medische of psychologische zorg en het vermogen om aan de opgelegde voorwaarden te voldoen, kunnen allemaal een belangrijke rol spelen.

Bij de beoordeling wordt ook rekening gehouden met de belangen van de slachtoffers, evenals met het risico op recidive of het ontduiken van de straf.

Een modaliteit om de straf ten uitvoer te leggen moet daarom niet alleen juridisch mogelijk zijn, maar ook praktisch en inhoudelijk goed onderbouwd zijn.

Rechtsbijstand in het kader van de tenuitvoerlegging van een vonnis

Een aanvraag voor een specifieke wijze van strafuitvoering kan een cruciale stap zijn in de tenuitvoerlegging van een gevangenisstraf. Een goed voorbereid dossier maakt het mogelijk om duidelijk uit te leggen waarom de gevraagde modaliteit gerechtvaardigd is en hoe de opgelegde voorwaarden eventuele risico's kunnen beperken.

Ons advocatenkantoor adviseert en verdedigt veroordeelden bij procedures met het oog op het bekomen van uitgaansvergunningen, penitentiaire verloven, een beperkte detentie, een elektronisch toezicht, een voorwaardelijke invrijheidstelling en een voorlopige invrijheidstelling met het oog op verwijdering van het grondgebied.

We analyseren de specifieke omstandigheden van het misdrijf, de toepasselijke tijdsvoorwaarden en de persoonlijke situatie van de betrokkene met betrekking tot re-integratie, en we helpen de veroordeelde bij het voorbereiden en indienen van de aanvraag.

Veelgestelde vragen over het strafuitvoeringsrecht

Wanneer kan ik een uitgaansvergunning aanvragen?

Dit hangt af van het doel van de uitgaansvergunning. Voor bepaalde sociale, familiale, professionele, educatieve of medische doeleinden geldt geen specifieke tijdsvoorwaarde. Een vergunning die wordt verleend met het oog op re-integratie is echter wel onderworpen aan een wettelijke tijdsvoorwaarde.

Wanneer kom ik in aanmerking voor penitentiair verlof?

In principe kan penitentiair verlof worden verleend vanaf één jaar vóór de datum waarop u in aanmerking komt voor een voorwaardelijke invrijheidstelling, mits ook aan de overige voorwaarden is voldaan.

Wanneer kan ik een verzoek indienen voor beperkte detentie?

Een gevangene kan in aanmerking komen voor beperkte detentie vanaf zes maanden vóór de datum waarop hij of zij in aanmerking komt voor een voorwaardelijke invrijheidstelling.

Wat is het verschil tussen beperkte detentie en elektronisch toezicht?

Bij beperkte detentie brengt de gevangene de nacht door in de gevangenis en wordt hij voor een bepaald aantal uren vrijgelaten om geautoriseerde activiteiten uit te voeren. Bij elektronisch toezicht wordt de straf buiten de gevangenis uitgezeten, op een specifiek adres, en gecontroleerd met behulp van een enkelband.

Krijg ik automatisch een voorwaardelijke invrijheidstelling zodra ik het vereiste deel van mijn straf heb uitgezeten?

Nee. Het bereiken van de wettelijke tijdsvoorwaarden betekent niet automatisch dat u wordt vrijgelaten. De overige wettelijke voorwaarden, evenals uw specifieke omstandigheden met betrekking tot re-integratie, moeten ook worden beoordeeld.

Kom ik als buitenlander in aanmerking voor een voorlopige invrijheidstelling met het oog op verwijdering?

Dit is onder bepaalde voorwaarden mogelijk. Deze regeling is specifiek bedoeld voor veroordeelden die daadwerkelijk het Belgische grondgebied verlaten. In het bijzonder moeten de identiteit van de betrokkene en de wettelijke voorwaarden die voor deze regeling gelden, worden onderzocht.

Moet ik een vast adres in België hebben om in aanmerking te komen voor voorlopige invrijheidstelling met het oog op verwijdering van het grondgebied?

Een vast adres in België is geen algemene vereiste voor deze specifieke regeling. De veroordeelde moet echter België daadwerkelijk verlaten en mag gedurende een proeftijd niet zonder geldige reden terugkeren.

Wat gebeurt er als ik de voorwaarden van mijn strafuitvoeringsmodaliteit niet naleef?

Elke schending kan leiden tot verdere maatregelen, waaronder een wijziging van of herroeping van de verleende modaliteit. Daarom is het belangrijk om eventuele problemen met betrekking tot de voorwaarden of het uurrooster direct met een advocaat te bespreken.

Wanneer is het raadzaam een ​​advocaat te raadplegen?

Raadpleeg bij voorkeur een advocaat voordat u de aanvraag betreffende eender welke modaliteit indient. Een advocaat kan u helpen bij het berekenen of u voldoet aan de tijdsvoorwaarden, bij het leveren van concreet bewijs ter ondersteuning van uw reclasseringsverzoek en bij het vooraf identificeren van mogelijke tegenargumenten.

Bent u veroordeeld, of bent u het slachtoffer van iemand die in de gevangenis zit, en heeft u vragen over (de gevolgen van) bepaalde modaliteiten voor de tenuitvoerlegging van de straf? Neem contact op met ons kantoor voor een vertrouwelijk juridisch adviesgesprek.

‍